محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
550
اكسير اعظم ( فارسى )
كند و حمام گرم سود دارد و به قدر نيم درم جندبيدستر با سركه آميخته بدهند كه فواق بلغمى و ريحى را ساكن گرداند و جندبيدستر قسط تلخ هر يك نيم درم قطراساليون يك درم كوفته با طبيخ انيسون و پودينه و مصطكى و زيره و مانند آن بدهند . سعيد گويد كه تلطيف فضول غليظ به خوردن حلنجبين و شرب آب گرم كنند . و اگر خلط شديد الغليظ باشد مريض را اندك شراب صرف نهار بنوشانند و امر به خائيدن پودينه و مصطكى كنند پس هرگاه فضول تلطيف يابد و مستعد به خروج گردد به آب گرم كه در آن شبت و نمك جوشانيده باشند سكنجبين آميخته قى كنانند . و اگر خلط متشبت در معده باشد تنقيه به ايارج كنند و بر نهار آبى كه در آن زيره و صغر جوشانيده باشند بنوشانند و ناشتا در حمام داخل كنند و معدهى او را به آب انيسون مسح نمايند و بحصر نفس امر كنند كه بيشتر فواق امتلائى از اين منحل مىگردد و غذاى مريض به نخوداب و بچهى كبوتر بريان و مطبوخ به سركه سازند . قرشى و خضر گويند كه علاج فواق حادث از بلغم لزج اول به قى بعد از آن به اسهال نمايند و اولى ايارج فيقرا به طبيخ افسنتين يا به طبيخ فوتنج و نمك هندى است و بعد تنقيه به تبديل مزاج مشغول شوند و به ادويهى مخدرات و مقويات فم معده مثل فلونيا مخلوط سازند و اين قرص بدهند و ادويهى او همان است كه در ابتداى قول شيخ مسطور شد الا قسط مطروح است و وزن اسارون يك مثقال و افيون ربع مثقال و نوشته كه مقدار افيون به حسب و جوب حال زياده و كم نمايند و يا بلغاب بزرقطونا قرص سازند و مطبوخ افسنتين و پوست بيرون پسته و نعنع و فوتنج و پوست خشخاش بدهند پس اگر مادهى غليظ باشد در اين مطبوخ سكنجبين داخل كنند و تأثير اين مطبوخ در اين به آب عجيب است و پوست خشخاش به صورت غلظ ماده ساقط كنند يا مقدار او كم نمايند بنا بر تغليظ او ماده را و تغذيه از بچهى كبوتر و چوزهى مرغ و عصافير همه مبرز به گشنيز خشك اندك و مصطكى و فلفل و دارچينى و زعفران نمايند و تضميد معده به روغن سوسن با قسط يا روغن گل به سنبل و مصطكى و قرنفل كنند و يا ضماد از سنبل و مصطكى و زعفران و بنفشه و سويق به آب قرنفل كنند . انطاكى گويد كه اگر از امتلا باشد اولًا قى واجب بود بعده شرب هر محلل چون طبيخ صعتر و زير و انيسون . و ايضاً در بلغمى آب پودينهى سبز و تمام و همچنين جندبيدستر به آب و سركه و شكر و طبيخ شبت به عسل و تضميد معده بجلبه و شونيز و مضغ عود و انيسون و زنجبيل مربى مفيد بود . و اگر فائده نشود عطسه آورند . و اگر از اين منحل نگردد آن ميت باشد . گيلانى مىنويسد كه در بلغمى تنقيهى معده به قى كنند معده گلقند و مصطكى و ماء العسل مركب نوشانند و اين قرص محمد بن زكريا مقوى فم معده و مسخن و ملطف اخلاط و رياح و مخدر حس است بگيرند سك و سفيل و دارچينى و نانخواه و گلنار و افيون و تخم كرفس و قرص ساخته بخورانند و ايارج فيقرا دفع فضول غليظ كند و چون امر موافق طول كند بايد كه روغن كل كلانج بنوشانند و بر شكم جندبيدستر به روغن قثاء الحمار يا زيت كهنه طلا نمايند و اين سفوف را ثابت بن قره استوده تخم كرفس جبلى و سعد و زيرهى كرمانى مساوى كوفته بيخته يك مثقال به آب تمام بخورانند و يا سداب خشك و يا جق الماء و يا شبت به قدر يك درم به آب با عسل بدهند و شهيدن انجدان آن را نافع است . طبرى نوشته كه علاج فواق حادث از اجتماع رطوبات كثيره لذاعهى فاسده و غير لذاعه اين است كه نظر به مزاج عليل و قوت و سن و عادت او نمايند پس اگر عادت روى باشد سبب تهيج فواق همان باشد آن عادت را از آن قطع كنند بعد از آن استفراغ به اين طريق نمايند كه مثل سك مالح و ترب و حرشف و پياز در ابتداى طعام خورانيده قى كنانند . و اگر احتمال اين نكند به آب مطبوخ ترب و به آب مطبوخ شبت مع عسل و سكنجبين به آب گرم نمايند و قى به استقصا كنند بهر آنكه سبيل استفراغ براى اين مرض آن است كه عفيف باشد به اين و به دوا چون قوت متحمل باشد و موافق ترين ادويه براى او اين حب مسمى به حب الى ماهر است بگيرند شحم حيظل زردمدوريك درم افسنتين رومى دو ثلث درم افتيمون افريطى دو درم هليلهى كابلى سه درم عصارهى غافث يك نيم درم زعفران يك درم غاريقون يك درم تخم كرفس انيسون هر واحد يك درم ماهنر هرج حب الغار هر واحد نيم درم صبر سقوطرى چهار درم سقمونياى مشوى يك درم همه را سائيده به عسل بسرشند و سه درم و ثلث از آن وزن كرده به صاحب اين علت بدهند و يك شربت يا دو شربت آن استعمال نمايند و بر معدهى او اين ضماد نمايند سنبل و مروصبر سقوطرى هر واحد يك درم مصطكى عود بلسان پوست ملح هر واحد دو ثلث درم تخم كرفس و انيسون هر واحد يك درم كوفته بيخته سوم روغن به روغن ناردين ساخته اين ادويه خوب مخلوط كرده بر پارچه سبب معده تراشيده طلا كرده بر معده گذارند . و اگر قوت او متحمل استفراغ نباشد و يا زمانه از استعمال اين ادويه مانع باشد اين حب كه معروف به حب ذهب و از صنعت ثابت بن قره است تركيب دهند نانخواه زيرهى كرمانى انيسون تخم كرفس هر واحد يك درم هليلهى سياه سه درم